BARNAAMIJKA SIYAASADDA EE XISBIGA KULMIYE

TUSMADA BARNAAMIJKA

HORDHAC

· FALSAFADDA IYO UJEEDDOOYINKA URURKA

· ISTIRAATIIJIYADDA URURKA

1. SIYAASADDA

1.1

Siyaasadda Dibedda
 
  • Xoojinta iyo Kordhinta wixii inoo qabsoomay
  • Raadinta Ictiraafka Somaliland
  • Ka qeybqaadashada Shirarka Aduunka
  • Ka Hawlgalka Xubinimada Ururada Caalamiga ah
  • Xoojinta Xidhiidhka Dawladaha aan Jaarka Nahay.
   

1.2

Siyaasadda Guddaha
 
  • Habka Ismaamulka Dawladdaha Hoose
  • Wax-qabadka kale Arrimaha Gudaha.

2. NABADGELYADA

2.1

Caddaaladda iyo Garsoorka

2.2

Ciidamadda Booliiska

2.3

Ciidamada Xooga Dalka

2.4

Miino Saarka iyo Xakamaynta Hubka Yaryar ee Magaalooyinka Dhexdooda.

3. DHAQAALAHA

3.1

Dhiiri-gelinta Suuqa Xorta ah ee Dhaqaale
 
  • Horumarinta Xoolaha iyo Wax Soo Saarka Beeraha
  • Ka Faa'iidaysiga Khayraadka Badda
  • Horumarinta Macdanta iyo Biyaha
  • Daaqa iyo Deegaanka
  • Ganacsiga iyo Wershadaynta
  • Xakamaynta Sicirbararka.
   

3.2

Dhinaca Tamarta
 
  • Isticmaalka Hawada iyo Cadceeda
   

3.3

Dhismaha Kaabayaasha Dhaqaalaha (infrastructure)

3.4

Cashuuraha Dalka

4. ARRIMAHA BULSHADA

 

4.1

Caddaalada iyo Garsoorka

4.2

Waxbarashada

4.3

Caafimaadka

4.4

Dhalinyarada iyo Isboortiga

4.5

Haweenka

4.6

La Dagaalanka Mukhaadaraadka iyo Dhaqamada Bulshada

4.7

La dagaalanka Musuq-maasuqa iyo Ilaalinta Hantida Ummada

4.8

Naafada iyo Agoomaha

4.9

Shaqada iyo Shaqaalaha

4.10

Hiddaha iyo Dhaqanka, Fanka iyo Suugaanta

 

 

 

 

Falsafadda iyo Ujeeddooyinka Xisbiga

Xisbiga KULMIYE ee Somaliland wuxuu u guntanyahay ka midho dhalinta ujeedooyinkiisa, kuwaasoo noqon doona iftiin haga xisbiga iyo taageerayaashiisa mustaqbalka dhaw iyo ka fogba. Ujeedooyinkaa Xisbiga oo kala ah:

  • Ku dhaqanka, barashada iyo ilaalinta diinta Islaamka
  • Difaaca jiritaanka iyo madaxbanaanida Jamhuuriyadda Somaliland
  • Adkaynta nabadda iyo wadajirka dadka iyo isku-xidhnaanta gobollada dalka oo dhan
  • Ictiraaf-u-Raadinta Jamhuuriya Somaliland
  • Xoojinta xidhiidhka dalalka aynu jaarka nahay iyo ururrada dawliga ah ee aynu xubnahooda ka midka nahay ama higsanayno inaan ka mid noqono
  • nidaamka dhaqan-dhaqaale oo ku dhisan lahaansho gaar ahaaneed, iyo dhiirirgelinta wax-soo-saarka.

KULMIYE wuxuu u hawlgelayaa sidii aynu taageero iyo mucaawimo uga heli lahayn, xidhiidh fiicana ula yeelan lahayn adduunweynaha iyo hay'addaha caalamiga ah si ay wax innooga taraan horuminta dalkeena, Horumarinta dalka, Caddaaladda ijtimaaciga ah ama bulshada dhexdeeda, Dib-u-Habaynta iyo Dayactirka Agoomaha & Naafada Somaliland, Ilaalinta dhaqanka suuban iyo la dagaalanka isticmaalka mukhaadaraadka, iyo Kobcinta dimoqraadiyada iyo siyaasada ku dhisan runta,wadaniyada iyo ka hormarinta danta guud danaha gaar ahaaneed.

Xisbiga KULMIYE ee Somaliland wuxuu ka dhabaynayaa aragtida ku salaysan ilaalinta karaamada qofka muwaadinka ah, rag iyo dumarba, taasoo astaan iyo tilmaan u ah bulsho kasto oo dimuqraadi ah.

Xisbiga KULMIYE ee Somaliland waxaa xidha distuurka Jamhuuriyadda Somaliland iyo qawaaniinta dalka u taala, waxaanu xusul-duub ugu jiraa ka dhabaynta sinaansho dhaba oo dadka reer-Somaliland oo dhami gaadhaan iyo dhawritaanka iyo hirgelinta qadiyada dadka reer-Somaliland xaqa ugu leedahay bulshada caalamka dhexdeeda.

Isagoo ka dab qaadanaya falsafadan, Xisbiga KULMIYE ee Somaliland wuxuu si buuxda u dhawrayaa xuquuqda aasaasiga ah iyo xorriyada qofka ee sharciga distuuriga ah waafaqsan, waxaanu xil dheeraada iska saarayaa ilaalinta xorriyaadkaa ma guuraanka ah.

Sidoo Kale Xisbiga KULMIYE ee Somaliland wuxuu halkan hoose si kooban idiinku soo bandhigayaa barnaamijkiisa siyaasaddeed iyo dhaqaale ee uu ku dhiqi doono dalka, ka dib markuu talada la wareego (hadii eebe idmo).

KULMIYE wuxuu kobcinayaa, si dhabana ugu dhaqmayaa mabaadii'da dimoqraadiga ee aynu qaadanay, kuwaasoo ay ka mid yihiin:

  • Doorashooyin xor ah, caddaalad iyo sinnaana ku dhaca
  • Wada tashi
  • Ilaalinta iyo ka-horumarinta danta guud ta gaarka
  • Waxaanu si guud iyo si gaaraba u ilaalinaynaa xuquuqda muwaadinka iyo tan aadamahaba, sida distoorkeena, dhaqankeena iyo diinteenuba dhigayaan.

 

Istraatijiyadda Ururka

Istaraatiijiyada ururka waxaa udub-dhexaad u ah xaqiijinta (realisation of) laba caadifadood (sentiments) oo asaas u ah abuuritaanka Jamhuuriyadda Somaliland ee magaalada Burco,(1991kii):

  • Mid waa halgankii qadhaadhaa ee naf iyo maalba lahaa ee loo soo galay xoreynta dalka.
  • Caadifadda kalena wa tii Isa-saamaxaaddii, isku-soo dhoweynta iyo mideynta dadka reer Somaliland ee walaalaha ah, oo wada jir u goostay inay lasoo noqdaan madaxbanaanidoodii, ilaahayna ku guuleeyey inay dhistaan dal nabad iyo xasillooni ka jirto, aqoonsigii caalamkana sidii ay u heli lahaayeen wadadeedii ku taaganyihiin, maalin walbana aqoonsiga wax-qabadkoodu indhaha caalamka soo jiidanayo.

KULMIYE waxa uu u arkaa wadajirka iyo xaqiijinta himilooyinka ummaddu inay marwalba sal u ahaadaan labada caadifadood, si aynu horumar, wadajir iyo isku-duubnideena u hannano.

 

1. SIYAASADDA

1.1 Siyaasadda Dibedda.

Xidhiidhka Dibedda iyo Raadinta Aqoonsiga Somaliland (Ictiraaf):

  • Siyaasadda arrimaha dibedda ee KULMIYE waxay guud ahaan ku salaysantahay xoojinta iyo kordhinta wixii innoo qabsoomay intaynu Somaliland dib u curinay oo kala ahaa: dimuqraadiyad(democracy), nabadgelyo iyo degenaansho (durable Peace), xuquuqda qofka (Human Rights), iyo baayacmushtar xora(Free Trade)
  • Maadaama Somaliland ay buuxisey shurruudaha lagu xidho ictiraafka sida xuduud cayiman, shacbi dalka degan iyo dawlad ay iyagu samaystaan oo xidhiidh la geli karta bulshada caalamka inteeda kale, KULMIYE wuxuu u hawlgelayaa qadiyada dadka Somaliland isagoo ka duulaya wixii dalkan u qabsoomay oo waxa lagu faano ah. Waxaayaba KULMIYE qorshaha ugu jira, si dalka ictiraaf loogu helo, waxaa ka mida, in la derso sidii qaddiyadeenna loogu bandhigi lahaa adduunweynaha si joogto ah, oo cilmiyaysan, kana qeybqaataan dawladda uun mahee, waxgaradka dalkoo dhami, iyo aqoonyahankeena guddo iyo dibedba ha joogeene
  • In shirarka adduunka ka socda ee Somaliland had iyo jeer lagaga qayb galo ama aynu abaabulno, si codkeena meelkasta looga maqlo, saaxiibo cusubna aynu u kasbabo. Sidoo kale in la daba galo shaqooyinka wacan ee ay ilaa hadda kasoo qabteen xaga ictiraafka urrurada Somaliland ee dibeddaha ka jira, sida Somaliland Forum iyo communities-keena dibeddaha ku dhaqani. Waxaa la xoojinayaa xidhiidhkeena diblomaasiyadeed ee dawladdaha caalamka, kuwa goboleed iyo kuwa deriska ahba
  • Waxaa ururku ka shaqaynayaa sidii loo heli lahaa xubinimadeennii ururada caalamiga ah, sida Qaramada Midoobey (The UN), Midowga Africa (AU), Jaamacadda Carabta, IGAD, Ururka Islaamka iyo qaar cusubba, sida Barwaaqa sooranka Ingiriiska (The British Commenwealth). Waxaynu si buuxda u ayidaynaa, ixtiraamaynaana, xidhiidhada caalamiga ah iyo protocols-ka jira, sida dhaqanka caalamiga ah ee xuquuqul insaanka, distuurada Jimciyadda Qaramada Midoobey, Dalalka siyaasadoodu dhex-dhexaadka tahay, Midowga Africa, Ururka Islaamka iyo IGAD iyo Jaamacada Carabta
  • Waxaa kaloo KULMIYE xoogga saarayaa wax la qabsiga dawladaha waaweyn ee adduunka ka jira sida Maraykanka iyo Midowga Yurub, waxa uu KULMIYE tixgelin gaar ah siinayaa xidhiidhka hanaqaadka ah dhinacyo badana leh ee inaga dhexeeya dalka eynu jaarka nahay ee Ethiopia, iyo jaarnimada Djibouti.
  • Waxaa xil-weyn layska saarayaa raadinta kaalmo dhaqaale oo caalamiya oo wax ka tarta dib u dhiska dalka.

1.2 Siyaasadda Gudaha

Maamulka Dawladda Hoose

Dawladdaha hoose waa meesha ugu horreysa ee lagu kobciyo nidaamka dimoqraadiga ah, ee muwaadinku kula kulmo maamul dawladnimo. Sidaa daraadeed, KULMIYE wuxuu xoojinayaa in habka ismaamulka dawladaha hoose noqdo mid is-bixiya marka loo eego dhinaca siyaasadda, dakhliga iyo maamulkaba. Wuxuu kaloo dib-u-eegayaa sharciyadda iyo qaabka loo maamulo bixinta dhulka.

Wuxuu kaloo KULMIYE fulinayaa arrimahan soo socda:

  • Xadaynta gobollada iyo degmooyinka dalka (de-markation)
  • Tira-koobka dadka iyo sugitaanka jinsiyadaha
  • Xakamaynta soo-galootiga sharci darada ah
  • Suulinta dhaqanada shisheeye ee xumaan iyo dhibaato inoo keenay
  • Ka-suulinta bulshada dhaqamada qabaliga ah, iyadoo la walaalaynayo beelaha iyo bulshada reer Somaliland
  • KULMIYE wuxuu abuurayaa barnaamij dhaqan-dhaqaale oo inoo suurtageliya inaynu ka faa’iidaysano khayraadkeena dabiiciga ah
  • KULMIYE wuxuu hagaajin iyo hagis ku samaynayaa nidaamka shaqo ee hay’adaha samo-falka ee dalka ku sugan (INGOs, IGO)
  • KULMIYE wuxuu hagaajinayaa nidaamka dhulka iyo qorshaynta magaalooyinka
  • KULMIYE wuxuu dib-u-hanayn ku samaynaa dhismaha iyo nidaamka hay’adaha dawlada, iyo shaqada iyo shaqaalaynta.

 

2. NABADGELYADDA

2.1 Isdhexgalka iyo Turxaan Saarka Bulshada dhexdeeda:

  • KULMIYE wuxuu dhiirigelinayaa in bulshadu is-dhexgasho, iyadoon isu kala takoorayn qabiil qoys iyo gobol toona
  • KULMIYE wuxuu adkeynayaa walaaltinimada, iskaashiga, iyo wadajirka dhamaan gobollada Jamhuuriyadda Soamliland, isagoo u hawlgelaya in wixii khilaafaad yo kala shaki ah ee jira wada hadal lagu dhammaystiro
  • KULMIYE wuxuu ku dedaalayaa in hay'adaha nabadgelyada dalku noqdaan qaar hanan kara nabadgelyada gudo iyo dibedba.

2.2 Ciidamadda Booliiska:

Si garsoorka dalku u sugnaado, waa in la helaa ciiidan boolis oo shaqo wacan qabta. KULMIYE wuxuu samaynayaa ciidan booliis oo waxtar leh, yaqaana sida loo dhawro xuquuqda muwaadin ku nool bulsho dimuqraadi ah, iyadoo amnigana la sugayo. Si taas loo gaadho, waxa xoogga la saarayaa tababarada ciidanka loo furaayo, hanuunintiisa, derejo u kala samayntiisa, wacyigelintiisa, iyo dhamaystirka shuruucda la xidhiidha wax-qabadkiisa. Isla markaas waxa KULMIYE dersayaa sidii ciidanka wax dhiiri-gelin ah iyo tas-hiilaad shaqo loogu samayn lahaa.

2.3 Ciidamadda Xooga Dalka.

KULMIYE wuxuu ahmiyad saarayaa tababarka iyo tayada ciidanka iyo qalabkiisa. Wuxuu kaloo hirgelinayaa nidaamkii derejooyinka iyo kala danbeynta. Wuxuu ku abuurayaa ciidammada ruuxa wadaniyadda iyo xurmada dalka iyo difaaciisu leeyahay.

2.4 Miino Saarka iyo Wax-ka-qabadka Hubka Yaryar Magaalooyinka Dhexdooda:

  • KULMIYE wuxuu qorshe wax ku-oola u dejinayaa sidii miinada dhulka ku aasan dalka looga dhamayn lahaa
  • Wuxuu kaloo KULMIYE dersayaa sidii laga yeeli lahaa haysashada hubka yaryar ee dadweynuhu ku haysto magaalooyinka gudahooda.

3. DHAQAALAHA

3.1 Dhiiri-gelinta Suuqa Xorta ah ee Dhaqaale:

Sidaanu horeba ugu qeexnay kulankii furitaankii xisbiga ee bishii May 23-keedii, xisbigani wuxuu aad uga shaqaynayaa kobcinta dhaqaalaha dalka. Waxaanu dhiiri-gelin weyn siinayaa wax-qabsiga dadweynaha iyo hal-abuurkiisa (private initiative), si loo rumeeyo tacabka dadkeena.

3.2 Horumarinta Xoolaha iyo Wax Soo Saarka Beeraha:

  • In suuq loo raadiyo xoolaheena oo aan ku koob nayn uun ka wadamada Carabta
  • In laga faa'iideeyo hargaha xoolaha, caanahooda, lafahooda iyo subagoodaba, lana wershadeeyo, kuwii ay ka suurtoobayso
  • In xidhmooyin, seerayaal iyo biyo ku filan loo helo xoolaha nool
  • In waxbarashada dalka lagu daro kuliyado heer Jaamacadeed ah iyo machadyo lagu barto duruusta la xidhiidha xoolaha iyo caafimaadkooda
  • In la helo shaybaadhyo lagu baadho cudurada ku dhaca xoolaha, baadhistooda iyo daaweyntooda
  • In la xoojiyo wax u qabadka dadka reer-guuraaga ah, iyo daryeelkoodaba
  • In la dhiiri geliyo beeralayda mooraal ahaan iyo si macnawiyaba
  • In la qorsheeyo dhulka beerashada ku haboon, isticmaalkiisana loo sameeyo maamul macquula
  • In tababaro loo furo beeralayda lagu baraayo habka casriga ah ee wax-soo saarka
  • In la baadho cudurada wax-yeeleeya beeraha lana raadiyo dawooyinkooda
  • In la siiyo beeralayda kaalmooyin sida abuurka iyo qalabka beerashada
  • In loo sameeyo biyo-xidheeno lana derso sida loo soo saari karo harooyinka dhulka hoostiisa.
  • In la sameeyo kuliyado iyo macaahid lagu barto cilmiga beeraha.

3.3 Ka Faa'iideysiga Khayraadka Badda:

  • In bulshada reer-Somaliland lagu baraarujiyo isticmaalka kalluunka, si loogu helo suuq guddaha dalka ah
  • In loo raadiyo suuqyo dibeddaha ah iyo kuwo dalalka aynu jaarka nahay oo kalluunkeena loo iibgeeyo
  • In kalluumaysatada dalkeena loo furo tababaro iyo waxbarasho la xidhiidha habka kaluumeysiga casriga ah
  • In loo raadiyo ama lagu dhiirigeliyo isticmaalka kallumaysatada dalka qalabka kaluumeysiga ee casriga ah, sida gawaadhida qaboojiyayaasha ah, doonyaha casriga iyo shabaagta aan dileyn kalluunka dhasha ah
  • In manaahijta waxbarashada dalka lagu daro barashada cilmiga la xidhiidha khayraadka badaha
  • In loo sameeyo hay'addo gaar u ah maal-gelinta iyo kobcinta kaluumaysiga iyo khayraadka badda

Si arrinta loo sii xoojiyana KULMIYE wuxuu dhaqan gelinayaa laba sharci oo kala ah xanaanaynta baddaha iyo wixii ku hoos nool iyo ka kallumaysiga.

 

3.4 Horumarinta Macdanta iyo Biyaha:

  • In sahamin weyn iyo soo saaridba lagu sameeyo macdanta iyo biyaha dalka ku jira
  • In degaan walba loo helo isku-filaansho xaga biyaha ah si looga baxo biyo la'aanta
  • In la abuuro kuliyad lagu barto cilmiga jiyoolajiyada
  • In xatooyada laga ilaaliyo macdanta dalka.

3.5. Daaqa iyo deegaanka.

  • La dagaalanka xaalufka lagu sameeyo dalka
  • In la ilaaliyo ugaadha dalka
  • In dib loo beero kaymaha, dibna loo kaymeeyo dhulkii xaalufay (re-forestration)
  • In lagu bedesho dhuxusha la shito dhuxul dhagax (coal) taasoo aad dalkeena looga helo, lana raadiyo wax kale lagu isticmaalo shidashada
  • In la abuuro machadyo lagu barto arrimaha la xidhiidha deegaanka iyo duruusta cimiladda (environmental studies)
  • In la sameeyo shuruuc iyo nidaam adag oo lagu dhaqo laguna ilaaliyo deegaanka iyo duurjoogta.

3.6 Ganacsiga iyo Wershadaynta

  • In la dhiirigeliyo maalgelinta gaarka ah
  • In la xoojiyo siyaasadda suuqa xorta ah
  • In la dhiirigeliyo maalgelinta shisheeye
  • In la dhiirigeliyo ganacsatada dalka, laguna baraarujiyo in ay dalka maalgelin ku sameeyaan
  • In la sameeyo Baan ama Baanan ganacsi oo gaar ahaaneed (private) si loo dhiirigeliyo ganacsiga dalka
  • In la abuuro suuqyo cusub oo caalami ah oo aynu xidhiidh ganacsi la yeelano
  • Waxa KULMIYE dib-u-eegis ku samaynayaa cashuurta waxyaabaha lagama maarmaanka ah sida, raashinka, shidaalka, qalabka dhismaha, warshadaha, wax-soo-saarka gudaha iwm
  • Wuxuu KULMIYE dhiirigelinayaa suuqgeynta dibedda ee wax-soo-saarka gudaha, cashuuristoodana dib looga fiirsanayaa.

3.7 Xakamaynta Sicir barabka

KULMIYE wuxuu wax ka qabanayaa sicirbararka maciishada, iyadoo daraasad lagu samaynayo sababaha keenay iyo sidii xal loogu raadin lahaa.

3.8 Dhinaca Tamarta (Energy Sector)

KULMIYE wuxuu culays saarayaa sidii loo soo saari lahaa, loona isticmaali lahaa dhuxul dhagaxda dhulkeena ku jirta, iyo sii wadista baadhista saliida dhulkeena iyo baddeenaba lagu ogyahay ee helitaankoodu rajo aad u weyn leeyahay.

3.9 Isticmaalka Tamarta Hawada iyo Cadceeda

Somaliland waxay adduunka kaga taallaa meelaha ugu qorraxda badan, waxayna leedahay meel dabayl wacan leh. KULMIYE wuxuu dhiirigelinayaa maalgelinta iyo isticmaalka tamarta hawada iyo cadceeda.

3.10 Dhismaha Kaabayaasha Dhaqaalaha (infrastracture)

  • KULMIYE waxa uu culays weyn saarayaa in la dhiso, lana hagaajiyo wadooyinka dalka isku xidha ee halbowlaha u ah dhaqdhaqaaqa ganacsiga dalka iyo isu-socodkiisa
  • KULMIYE waxa uu dersi doonaa balaadhinta iyo hagaajinta adeegyada dekeda Berbera, iyo dhismaha dekedaha kale ee yaryar ee dalka oo dadka degan gobolo badani adeegsan karaan, ama ku haboon isticmaal gaar ah sida kaluumaysiga
  • Sidoo kale waxa KULMIYE danaynayaa ahmiyadda gegida dayuuradahu ka haadaan ay u leedahay ganacsiga iyo dhaqdhaqaaqa dadweynaha.

3.11 Cashuuraha Dalka

  • Cashuurtu in aanay noqon mid ku culus bulshada bixinaysa, isla markaana ay wax-ku-oolnimadeedu dib ugu noqoto bulshadii bixisay kana muuqato horumarka dalka
  • In aanay noqon mid la iska lunsado
  • Hay'adaha ilaaliyaa inay noqdaan qaar gudan kara waajibaadka qaranimo oo aan sharciga nina uga haybadaysanayn
  • Goobaha cashuuraha dalku inay noqdaan qaar dhiirigeliya inaan muwaadinku ka leexan meelaha lagu qaado sida dekedaha, wadooyinka iyo madaaradda dalka.

4. ARRIMAHA BULSHADA

Ururka KULMIYE isagoo ka duulaya in bulshada Somaliland baahi badan qabto, wuxuu dedaal ka geysanayaa, wax-ka qabashadooda.

4.1 Caddaaladda, Garsoorka:

KULMIYE barnaamijkiisa waxaa kaalin weyn kaga jira in caadalad loo simanyahay la helo, garsoorka dalka dib loo habeeyo, barshada, xoojinta iyo ku dhaqanka diinta Islaamka la xoojiyo. Caadaladda iyo garsoorka dalku wuxuu u baahanyahay innuu noqdo mid taageero ka haysta ummadda, u qabsooma dadka, madax-banaan, loo simanyahay, waxtarna ah.

  • garsoorka dalku waa inuu noqdo mid loo siman yahay oo caddaalad ku dhisan, si taa loo gaadhona waa in la helo shaqaale garsoor oo xirfad iyo aqoon u leh hawlaha garsoorka, isla markaana ka madax banaan maamul xukuumadeedka (executive).
  • Waa in sharci hayaha lagula dedaalaa inuu dhaqaale ahaan helo, wax asaasi ah oo sharci-hayuhu kaga kaaftoomo waxa magaciisa iyo mansabkiisa u qalma.

4.2 Waxbarashada

  • In guud ahaan bartilmaameed laga dhigto baabi'inta wax-akhris iyo qoris la'aanta
  • In manaahijteena iyo waxbarashadeena lagu saleeyo xirfadayn iyo deegaamayn
  • Si kor loogu qaado tayada macalimiinta, in la abuuro kuliyado waxbarasho
  • In guud ahaanba deegaanada waxbarasho ay ahaadaan goobo hagaagsan oo akhlaaq iyo nidaam waxbarasho ku dhisan
  • In ugu yaraan waxbarashada hoose (primary education) uu dalku ka sinaado, deegaan walbana la gaadhsiiyo
  • In kor loo qaado, dalkana la wada gaadhsiiyo dugsiyada dhaqaalaha guriga (domestic schools).
  • Xuquuqda waxbarasho ee saamiga labka iyo dhediga caruurta inay isku mid ahaadaan, isla markaana ilmo kasta oo gaadha da'da waxbarasho uu waxbarasho ku helo goobta uu degan yahay
  • In la helo manhaj tayo leh oo deegaamaysan
  • In dalka laga helo waxbarasho jaamacadeed iyo takhasusba.

4.3 Caafimaadka

  • In la sugo fayo-qabka guud ee bulshada, ee la xidhiidha bilicda guud ee deegaan, isticmaal biyo nadiif ah, xakamaynta cudurada faafa iyo adeega guud ee caafimaadka
  • In la derso sidii dalka looga cidhib tiri lahaa cudurada hidaystay bulshadeena sida TB-da (qaaxada), iyo duumada, isla markaana la xakameeyo fiditaanka cudurka HIV (AIDS), iwm
  • In la hormariyo goobaha caafimaadka, cisbitaaladeena, MCH-yada iyo PHC-yaduna ay noqdaan qaar lagu aamini karo caafimaadka bulshadeena
  • In la kontaroolo adeegyada caafimaadka ee gaarka ah
  • In la baadho isla markaana la ilaaliyo tayada daawooyinka dalka imanaaya
  • In la helo shaybaadho iyo machadyo lagu barto caafimaadka
  • In lagu booriyo jaamacadaha qaranku iney abuuraan kuliyado caafimaad oo ay kasoo baxaan dhakhaatiir tayo lihi
  • In dalka loo dejiyo siyaasad guud oo ku saabsan ilaalinta caafimaadka.

4.4 Dhalinyarada iyo Isboortiga

ururka KULMIYE isagoo ka duulaya burburka ku dhacay da'yartii dalka, una arka inay yihiin mustaqbalkii berito, lana dagaalamaya dhaqanada xunxun ee aynu ka dhaxalnay burburkii muddada dheer ina haystay, wuxuu ururku ballan qaadayaa in dib loo soo nooleeyo naadiyadii kala duwanaa ee isboortiga iyo goobo casriyeysan oo ciyaareed, iyo wixii tas-hiilaad kale ah.

Sidoo kale waxa ururku ka hawlgelayaa inuu kala dagaalamo dersona sidii dhalinyarada looga suulin lahaa cunista qaadka, khamriga, xashiishada, fiidyowga iyo wixii la mid ah ee dhaqan gedis, iyo xumaan keeni kara.

Sidoo kale waxa KULMIYE ballan qaadayaa inuu derso sidii dhalinyarada uu kala dagaalami lahaa wahsiga, baar fadhiisiga iyo meeraysiga, loona abuuri lahaa xirfado iyo hawaayado wanaagsan.

4.5 Haweenka

  • In la aqoonsado kaalinta mudnaanta leh ee haweenku kaga jiro ama ka qaadan karaan is-beddelka dhaqan-dhaqaale ee dalka
  • KULMIYE wuxuu ballanqaadayaa in xukuumadda uu dhiso uu ka qeyb geliyo haweenka
  • In haweenku ka qeyb-galo dhismaha dawladda heer kastoo ey u tahayba
  • In mudnaan la siiyo wax-barashada hablaha ilaa heer jaamacadeed; wixii carqalado hortaagana laga qaado
  • In lagu dhiiri-geliyo in haweenku ka qeybqaataan heer kastoo ganacsi iyo horumar dhaqaale leh
  • In xanaanada hooyooyinka iyo caruurta ahmiyadda ay leedahay la siiyo.

4.6. La Dagaalanka Mukhaadaradka iyo Dhaqamada Xun ee Bulshada:

Dadka reer Somaliland waa bulsho muslim ah, waana bulshado dhaqan soo jireen ah leh (a traditional society). Markaa, waa lagama maar-maan in lala dagaalamo dhaqanada xun-xun ee bulshada iyo dadka inta da'a yar fasaqaya. KULMIYE wuxuu xil weyn iska saarayaa arrintan, isagoo:

  • Ka shaqaysiinaya ciidamada booliska dalku inay la dagaalamaan waxyaabaha dhaqan dooriska ah, sida mukhaadaraadka iyo wixii anshaxa waxyeeleeya
  • In bulshada lagu wacyi geliyo inay dhaqankeedii wacnaa, asluubteedii loo yiqiin iyo ku dhaqanka diintooda adkaystaan, oo ka durkaan waxyaabaha dhaqan dooriska iyo xumaan keeni kara.

4.7 La Dagaalanka Musuq-Maasuqa iyo Ilaalinta Handida Ummadda:

Musuqa gala maamulka oo inta badan ah ka keena maamul xumo ragaadisa socodka hawlaha dawladda, ayaa ah dhibaatada ugu weyn ee ay la kulmaan wadamada soo koraya ee aan lahayn hay’ado xoogan oo ka hortaga in musuq-maasuqu ku xididaysto maamulka dawladda. Si haddaba arrintan looga gaashaanto, loona ilaaliyo hantida ummadda, KULMIYE wuxuu markiiba dhaqan gelinayaa xeerarkan soo socda:

  • Leadership code ama xeerka hogaaminta, kaasoo si cad u qeexaya xilka masuulka goobta shaqada iyo hab-dhaqankiisa goobaha kale ee lagu kulmo
  • KULMIYE wuxuu dersayaa in la sameeyo Ombudsman Commission (O.C.) ama hay’ad dadweynuhu uga dhacwoon karaan wixii macaamil xumo ka soo gaadha xukuumadda
  • Waxaa la dersayaa sidii loo abuuri ahaa hay’ad la yidhaahdo Anti-Corruption and Mis-management Commission oo dawladda u qaabilsan ka hor tagga maamul xumada iyo musuqa.

4.8 Naafada iyo Agoomaha

  • In loo sameeyo urruro bulsho, oo sameeya barnaamijyo munaasib ah oo xannaano iyo horumarin leh, xuquuqdoodana ku dooda
  • In mashaariic iyo barnaamijyo wax loogu qabto la dhigo.

4.9 Shaqada iyo Shaqaalaha

  • In lagu dadaadlo sidii fursado shaqo loo abuuri lahaa oo shaqo la'aanta wax ka tarta
  • In nidaamka shaqo qorista dalka iyo hay'adaha ku shaqada leh ay noqdaan qaar tayo leh, oo loo siman yahay fursadaha shaqo
  • In shaqaalaha dawladdu noqdaan qaar xirfad shaqo leh, loona helo mushahar ku filan
  • In si fiican loo dejiyo shuruucda shaqada (national labour code) iyada oo la raacayo heshiisyada caalamiga ah ee khuseeya shaqada iyo shaqaalaha
  • Xuquuqda shaqaaluhu waa inay ahaataa mid sugan.

4.10 Hiddaha iyo Dhaqanka, Fanka iyo Suugaanta

KULMIYE wuxuu ku dedaalayaa sidii loo heli lahaa madxaf qaran oo lagu keydiyo taariikhda iyo hidaha bulshada reer Somaliland. Sidoo kale wuxuu ku dedaali doonaa in dib loo soo nooleeyo fanka iyo suugaanta, oo hidihii iyo dhaqankii ummaddan qiimaha uu mudan yahay loo yeelo.

Sidaa si la mid ah, wuxuu KULMIYE dhiirigelinayaa horumarinta farshaxanka ee farsamo, sawir, qoraal, iwm.